پس از عبور از مراحل سخت و مهندسیمحور سازه، پوشش سقف و تاسیسات پیچیده، اکنون وارد فاز “نازککاری و معماری داخلی” میشویم. این مرحله، همان نقطهای است که یک “ساختمان صنعتی” را به یک “خانه گرم و لوکس” تبدیل میکند. در ویلاهای سنتی، دیوارها از آجر و گچ و خاک هستند و رفتار مشخصی دارند. اما در سیستم LSF، ما با دیوارهای درایوال (Drywall) یا همان کناف روبرو هستیم. این دیوارها رفتاری متفاوت در برابر چسب، رطوبت و بارگذاری دارند.
بسیاری از سازندگان تازهکار در LSF تصور میکنند که محدود به رنگ آکرلیک یا کاغذ دیواری هستند. این تصور کاملاً غلط است. با رعایت اصول مهندسی و زیرسازی صحیح، میتوان سنگینترین اسلپهای سنگ، پنلهای چوبی دکوراتیو و حتی میکروسمنتهای مدرن را روی این دیوارها اجرا کرد.
۱. آمادهسازی بوم نقاشی: سطوح پرداخت (Levels of Finish)
قبل از اینکه هر متریالی روی دیوار نصب شود، سطح گچبرگ باید آماده شود. در استانداردهای جهانی (مانند ASTM C840)، پنج سطح کیفیت برای پرداخت درایوال تعریف شده است. عدم شناخت این سطوح، دلیل اصلی سایه افتادن روی دیوارها یا پوسته شدن رنگ است.
الف) سطح ۱ و ۲ (زیرسازی مخفی)
این سطوح برای فضاهایی مثل گاراژ یا زیر سقف کاذب که دیده نمیشوند، کاربرد دارد. تنها نوار درزگیر (Joint Tape) و یک لایه بتونه اجرا میشود.
ب) سطح ۳ (زیرسازی کاغذ دیواریهای ضخیم)
اگر قرار است روی دیوار کاغذ دیواری ضخیم یا دیوارپوشهای چوبی نصب شود، سطح ۳ کافی است. در این حالت، بتونهکاری روی پیچها و درزها انجام شده و یک لایه نازک روی نوارها کشیده میشود.
پ) سطح ۴ (استاندارد نقاشی مات)
این رایجترین نوع زیرسازی در ایران است. تمام درزها و پیچها کاملاً همسطح شده و سنباده خوردهاند. این سطح برای رنگهای مات و کاغذ دیواریهای معمولی مناسب است.
ت) سطح ۵ (Mastic/Skim Coat – سطح لوکس و صیقلی)
برای ویلاهای لوکس LSF، اگر قصد دارید از رنگهای براق یا نیمهبراق استفاده کنید یا نورپردازی مماس با دیوار (Wall Washer) دارید، سطح ۴ کافی نیست و سایههای درز کناف دیده میشود.
راهکار اجرایی: باید کل سطح پنل گچی (نه فقط درزها) با یک لایه نازک “ماستیک” پوشانده شود تا جذب رنگ در تمام نقاط دیوار یکسان شود. این کار بافت کاغذ روکش گچبرگ را محو کرده و سطحی یکدست مانند شیشه ایجاد میکند.
۲. نقاشی مدرن: فراتر از قلممو و غلطک
در سازه LSF که سرعت اجرا بالاست، استفاده از روشهای سنتی نقاشی منطقی نیست.
الف) تکنیک پاششی (Airless Spray)
بهترین روش برای رنگآمیزی ویلاهای LSF، استفاده از دستگاههای ایرلس است. این دستگاهها رنگ را با فشار بسیار بالا پودر کرده و روی دیوار میپاشند.
مزایا: سرعت کار ۱۰ برابر غلطک است و هیچگونه ردی از قلممو باقی نمیماند. همچنین ضخامت رنگ یکنواخت است که برای دیوارهای کناف حیاتی است.
ب) پرایمر (Primer): کلید موفقیت
هرگز نباید رنگ را مستقیماً روی پنل گچی یا بتونه اجرا کرد. پنل گچی جاذب آب است و آب رنگ را میمکد که باعث پوسته شدن میشود. اجرای یک دست “پرایمر مخصوص درایوال” (Sealer) برای همسانسازی جذب سطح الزامی است.
۳. کاغذ دیواری و دیوارپوشهای پارچهای
نصب کاغذ دیواری روی درایوال نکاتی دارد که اگر رعایت نشود، در زمان تعویض کاغذ دیواری در سالهای آینده، لایه کاغذی روی گچبرگ کنده شده و دیوار تخریب میشود.
الف) زیرسازی با روغن الیف یا پرایمر پایه آب
قبل از نصب، دیوار باید با موادی پوشش داده شود که هنگام کندن کاغذ در آینده، چسب کاغذ دیواری به راحتی جدا شود و به پنل آسیب نزند.
ب) درزهای کناف
نصاب حرفهای باید دقت کند که خط درز کاغذ دیواری دقیقاً روی خط درز پنلهای کناف نیفتد. اگر این دو خط روی هم بیفتند، کوچکترین ترک مویی در درز کناف (ناشی از نشست سازه)، فوراً کاغذ دیواری را پاره میکند یا چروک میاندازد.
۴. میکروسمنت و رنگهای دکوراتیو (Texture Paints)
ترند روز معماری مدرن، استفاده از سطوح بافتدار بتنی و طوسی است. میکروسمنت (Microcement) پوششی پلیمری-سیمانی است که ضخامت کمی (حدود ۳ میلیمتر) دارد و بسیار انعطافپذیر است.
چالش ترک خوردن
میکروسمنت روی دیوارهای صلب (مثل بلوک سیمانی) عالی عمل میکند، اما روی LSF که ممکن است لرزش خفیفی داشته باشد، نیاز به مسلح سازی دارد.
روش اجرا: حتماً باید از مش فایبرگلاس سرتاسری در لایه اول میکروسمنت استفاده شود. این مش مانند آرماتور عمل کرده و از ترک خوردن سطح نهایی در محل درزهای کناف جلوگیری میکند. همچنین استفاده از رزینهای پلیاورتان نهایی (Varnish) برای ضدآب کردن و قابل شستشو کردن آن ضروری است.
۵. چوب و ترموود در دکوراسیون داخلی (Cladding)
ترکیب سردی فلز (سازه) با گرمی چوب (دکور)، تعادل بینظیری ایجاد میکند. اما نصب چوب روی دیوار خشک نیازمند تمهیدات خاصی است.
الف) زیرسازی (Furring)
نباید چوبهای دکوراتیو یا ترموود را مستقیماً با میخ به پنل گچی کوبید. پنل گچی قدرت نگهداری میخ را ندارد.
روش صحیح: اگر محل استادهای فلزی (Studs) مشخص است، میتوان چوب را به استادها پیچ کرد. اما روش بهتر، نصب یک شبکه چوبی نازک یا نوارهای MDF روی دیوار (پیچ شده به استادها) و سپس نصب پنل نهایی روی این زیرسازی است. این کار فضای کمی برای تهویه پشت چوب ایجاد کرده و ناهواریهای احتمالی دیوار را نیز اصلاح میکند.
ب) چوبپلاست (WPC) و دیوارپوشهای PVC
این متریالها سبکتر هستند و میتوان با چسبهای پلیاورتان (ماستیکهای قوی) یا میخبادی ریز (به شرط رسیدن میخ به استاد فلزی یا وجود یک صفحه OSB زیر کار) آنها را نصب کرد.
۶. سنگ اسلپ و سرامیکهای پرسلانی سایز بزرگ
این بخش چالشبرانگیزترین قسمت نازککاری است. آیا دیوار LSF تحمل وزن سنگ مرمر یا گرانیت را دارد؟
الف) محدودیت بار و تقویت دیوار
یک لایه گچبرگ معمولی (۱۲.۵ میلیمتر) نمیتواند وزن سنگ اسلپ را تحمل کند. اگر در طراحی داخلی، دیواری سنگی پیشبینی شده است، باید در مرحله سفتکاری (قبل از بستن پنل)، آن دیوار تقویت شده باشد.
روش تقویت: استفاده از تخته OSB به جای گچبرگ، یا نصب سمنت برد (Fiber Cement Board) به جای گچبرگ، قدرت باربری دیوار را به شدت افزایش میدهد. اگر دیوار قبلاً با گچبرگ بسته شده، تنها مجاز به نصب سنگهای آنتیک سبک یا سرامیکهای با ابعاد کوچک هستید.
ب) چسب کاشی و سرامیک (Tile Adhesive)
هرگز نباید از ملات ماسه-سیمان سنتی (دوغاب) روی درایوال استفاده کرد. کاغذ روکش گچبرگ آب ملات را میمکد و ملات پوک میشود.
الزامات چسب: باید حتماً از چسبهای پلیمری خمیری یا پودری پایه سیمانی اصلاح شده با لاتکس استفاده شود. نکته حیاتی، انتخاب کلاس چسب است. برای LSF که احتمال لرزش و خیز دارد، باید از چسبهای کلاس S1 (انعطافپذیر) یا S2 (بسیار انعطافپذیر) استفاده کرد. این چسبها خاصیت دفرمه شدن دارند و با لرزش سازه، سرامیک را رها نمیکنند.
پ) نصب خشک (Dry Fixing) برای سنگهای سنگین
برای سنگهای بسیار سنگین در لابی یا دیوار شومینه، ایمنترین روش “نصب خشک” است. در این روش، شاسیکشی فلزی مجزایی روی دیوار اصلی نصب شده و سنگها با اتصالات مکانیکی (بست و پین) روی آن قرار میگیرند. این روش هیچ باری را به پنل گچی منتقل نمیکند و مستقیماً به استادهای سازه متصل میشود.
۷. پنلهای سه بعدی (3D Panels) و چرمکوبی
پنلهای سه بعدی گچی، پلیمری یا چرمی، جلوهای دراماتیک به فضا میدهند.
- پنلهای گچی ۳ بعدی: این پنلها سنگین هستند و نصب آنها مانند کاشی است. درزهای بین آنها با بتونه مخصوص پر شده و سپس سنباده و رنگ میشوند تا سطحی یکپارچه ایجاد کنند. زیرسازی باید حتماً مستحکم باشد (ترجیحاً دو لایه پنل گچی).
- پنلهای چرمی و پارچهای (لمسهکوبی): این پنلها علاوه بر زیبایی، نقش آکوستیک (جاذب صدا) فوقالعادهای دارند و برای اتاق تلویزیون (TV Room) یا اتاق خواب مستر در ویلاهای LSF عالی هستند. نصب آنها معمولاً روی پنلهای MDF نازک انجام شده و سپس کل پنل MDF به دیوار پیچ میشود.
۸. قرنیز و ابزارهای پلیاورتان
در ساختمانهای کلاسیک از ابزارهای گچی سنگین استفاده میشد که نصب آنها پر از کثیفکاری بود. در LSF، جایگزین مدرن آن پروفیلهای پلیاورتان و پلیاستایرن است.
مزایای ابزار پیشساخته
این ابزارها بسیار سبک، ضد آب و با طرحهای بسیار ظریف و دقیق هستند. نصب آنها با چسبهای مخصوص (چسب ۱-۲-۳ یا چسب آکواریوم مخصوص) انجام میشود و نیاز به هیچگونه جوشکاری یا رابیتسبندی ندارد. سرعت اجرای آن فوقالعاده بالاست و رنگپذیری عالی دارند.
قرنیز (Skirting)
برای اتصال دیوار به کف، استفاده از قرنیزهای PVC، MDF یا سنگی مرسوم است. در LSF باید دقت کرد که قرنیز نباید مانع “حرکت انبساطی” کفپوش (لمینت یا پارکت) شود. همیشه باید درز کوچکی بین کفپوش و دیوار باشد که قرنیز آن را میپوشاند.
۹. شلفهای شناور (Floating Shelves) و تلویزیون
یکی از سوالات همیشگی کاربران LSF این است: “چگونه تلویزیون یا کابینت را به دیوار توخالی وصل کنم؟”
استفاده از رولبولهای مخصوص (Toggle Bolts/Molly Bolts)
پیچ و رولپلاک معمولی در گچبرگ هیچ مقاومتی ندارد و با کوچکترین باری بیرون میآید. برای بارهای سبک (مثل تابلوها)، میتوان از رولپلاکهای پروانهای یا حلزونی استفاده کرد.
تعبیه پشتیبان (Backing/Blocking)
برای بارهای سنگین مثل کابینت آشپزخانه، تلویزیونهای بزرگ یا شلفهای کتاب، باید **قبل از بستن پنل گچی**، در مرحله اسکلتبندی، اقدام به نصب تختههای چوبی یا ورقهای فلزی بین استادها در ارتفاع مورد نظر کرد. اگر دیوار بسته شده و این کار انجام نشده، تنها راه ایمن، پیدا کردن محل دقیق استادهای فلزی با دستگاه “دیواریاب” (Stud Finder) و پیچ کردن مستقیم براکت تلویزیون به ستون فلزی است.
۱۰. اهمیت درز انقطاع (Shadow Gap)
در معماری مدرن ویلاهای LSF، به جای استفاده از ابزارهای کنج و قرنیزهای ضخیم، از “درز انقطاع” یا “شیار سایه” (Shadowline) استفاده میشود.
اجرا: در محل اتصال دیوار به سقف یا دیوار به کف، با استفاده از پروفیلهای آلومینیومی مخصوص (U شکل)، یک شیار ایجاد میشود که باعث میشود دیوار از سقف جدا به نظر برسد. این کار نه تنها زیبایی مینیمالیستی دارد، بلکه از ترکهای احتمالی در کنجها (ناشی از نشست متفاوت دیوار و سقف) جلوگیری میکند و آنها را در سایه پنهان میکند.
جمعبندی
نازککاری در خانه پیش ساخته، میدانی باز برای خلاقیت است، اما این خلاقیت باید با دانش فنی پشتیبانی شود. برخلاف دیوارهای آجری که خطاهای اجرایی را تحمل میکنند، دیوارهای درایوال نیازمند دقت و رعایت دستورالعملهای کارخانه سازنده هستند.